1955-1959 yıllarında Güneydoğu Anadolu bölgesinde %10 hekzaklorobenzenli tohumluk buğdayın ekilmesi yerine öğütülerek un yapılıp kullanılması sonucu gelişen felaketler zinciri.
“Marshall Yardımı” olarak bilinen tohumluk buğday bu bölgede yaşayan halka zamanın hükümeti tarafından hibe olarak verilmiş. Hububat kıtlığı olduğu için halk bu ilaçlı buğdaydan üretilen unu tüketmiştir.
Erişkinlerde “kara yara”, çocuklarda “pembe yara” olarak bilinen hastalık yaklaşık 4000 kişide görülmüştür.
Zehirlenmenin nedeni 1958’de anlaşılmış ve hükümet 1959 yılında bu ilaçlı tohumluk buğdayın kullanımını yasaklamıştır.
O yıllarda Diyarbakır Devlet Hastanesinde dermatolog olarak çalışan Dr. Cihat ÇAM bu konuda kendisine gelen 600 hastayı incelemiştir.
Beş yıl içindeki tecrübelerini JAMA dergisindeki bir makalede 1963 yılında yayımlamıştır.
Yukarıda belirttiğimiz gibi 1958 yılında hükümete bu olayın nedeninin hekzaklorobenzene bağlı bir zehirlenme olduğunu bildirmiştir.
Bu hastalığa daha sonra “Türk porfiryası” adı verilmiştir.
Bu zehirlenme vakalarının yaklaşık yüzde onu vefat etmiştir.
Ölenlerin çoğu çocuk ve erkek hastalardır.
Zehirli tohumdan üretilen unu yiyen annelerin sütüyle beslenen çocuklarda “pembe yara” hastalığı oluşmuştur.
Bu konuyu neden yazma ihtiyacı doğdu?
Bunlardan birincisi, bu konu ciddi bir felaket olmasına rağmen eczacılık, tıp gibi ilgili sağlık alanlarında ders olarak okutulmamaktadır.
İlgili alanların çekirdek eğitim programlarında bu konu mevcut değildir.
İkincisi, ilaçlı tohumluk buğdayın dağıtımının sorumlusu kimlerdir?
Halkın buğdayı doğrudan tüketmemesi konusunda tedbir alındı mı?
Buna benzer birçok sorunun cevabı mevcut değildir.
Ayrıca bu konunun sorumluları yargı önüne çıkmamışlardır.
Üçüncüsü ise geç de olsa olayın nedenini bilimsel olarak tespit eden Dr. Cihat ÇAM’ın ödüllendirilmesi gerekliliğidir.
Yaklaşık 4000 kişiyi etkileyen ve 400 kişinin ölümüne yol açan bu felaket ciddi bir şekilde çalışılıp hem eczacılık, tıp gibi sağlık ile ilgili okullarda anlatılmalı hem de sağlık okuryazarlığının önemli bir konusu olmalıdır.
