Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verilerine göre, son 5 yılda tedavüldeki banknot sayısı yüzde 256 artarak 2,5 milyar adetten 6,4 milyar adede fırladı. 200 TL'lik banknotların payı ise yüzde 13'ten yüzde 59'a yükselerek rekor kırdı. Yüksek enflasyonun tetiklediği bu "yüksek kupür furyası", vatandaşın alım gücünü eritirken para arzındaki patlamanın enflasyonu körüklediği yorumlarını güçlendiriyor. Uzmanlar, "Para bolluğu fiyatları daha da şişiriyor." derken Malatyalı esnaf, çiftçi ve işçiler mutfak alışverişi için dahi gereken paranın cüzdanlarına sığmamasından şikayetçi.
Türkiye ekonomisinin nabzını tutan tedavüldeki banknot verileri, son yılların en çarpıcı gerçeklerinden birini gözler önüne serdi: Yüksek enflasyon ortamında nakit para talebi adeta patlama yaptı. Lotus Finans'ın Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'ndan (TCMB) derlediği verilere göre, 2020 yılında 2,5 milyar adet olan tedavüldeki banknot sayısı, 2025'in ilk 10 ayında 6,4 milyar adede ulaştı. Bu, yüzde 256'lık dev bir artış anlamına geliyor. Özellikle 200 TL'lik banknotlar, adeta "cüzdanların efendisi" konumuna yükseldi: Toplam banknot içindeki payı yüzde 13'ten yüzde 59'a fırlayarak, bugün dolaşımdaki her 10 banknottan 6'sını oluşturuyor. Son 5 yılda (2021 başından itibaren) piyasaya sürülen yeni banknot miktarı ise tam 4 milyar adet. Dikkat çekici olan, sadece 2025'in ilk 10 ayında basılan banknot sayısının (yaklaşık 1,2 milyar adet), 2020'deki toplam tedavül miktarının yarısından fazlasına ulaşması. Bu veriler, enflasyonun fiyatları katladığı bir ortamda, nakit ödemelerin "taşınabilir" kalabilmesi için yüksek kupürlü banknotlara duyulan ihtiyacı açıkça ortaya koyuyor. Uzmanlar, bu eğilimin para arzındaki hızlı büyümeyle enflasyon sarmalını beslediğini vurguluyor.
RAKAMLAR ALARM VERİYOR
TCMB'nin resmi istatistiklerine dayanan veriler, banknot sayısındaki artışın yıllara göre nasıl ivme kazandığını gösteriyor. 2020'de pandemi gölgesinde 2,5 milyar adet banknot dolaşırken, 2021'de bu rakam 2,9 milyara, 2022'de 3,5 milyara, 2023'te 4,2 milyara ve 2024'te 5,2 milyara yükseldi. 2025'in sadece 10 aylık döneminde ise 1,2 milyar adetlik dev bir sıçramayla 6,4 milyara ulaşıldı. Bu, yıllık ortalama yüzde 50'nin üzerinde bir büyüme hızı demek – ki bu oran, Türkiye'nin ekonomik büyüme hızının (yaklaşık yüzde 3-4) çok ötesinde. 200 TL'lik banknotların yükselişi ise adeta bir "enflasyon barometresi" gibi işliyor.
200 TL’NİN SAYISI 11 KAT ARTTI
2020'de toplam banknotların sadece yüzde 13'ünü oluşturan 200 TL'ler, 2021'de yüzde 17'ye, 2022'de yüzde 27'ye, 2023'te yüzde 37'ye, 2024'te yüzde 51'ye sıçradı. 2025'in ilk 10 ayında ise bu oran yüzde 59'a fırladı. Karşılaştırmalı olarak bakıldığında, 5 yıl önce 200 TL'lik banknotlar toplam 325 milyon adetken (2,5 milyarın yüzde 13'ü), bugün 3,776 milyar adet (6,4 milyarın yüzde 59'u) dolaşımda. Bu, 200 TL'lerin sayısal olarak 11,6 kat artması anlamına geliyor – ki bu artış, düşük kupürlü banknotların (örneğin 5-20 TL'ler) payındaki erimeyle kontrast oluşturuyor.
ENFLASYON VE PARA ARZI SARMALI
Bu verileri yorumladığımızda, tablo netleşiyor: Türkiye'nin enflasyon oranı son 5 yılda adeta patladı. TCMB ve TÜİK verilerine göre, 2020'de yıllık enflasyon yüzde 14,03'teyken, 2021'de yüzde 36,08'e, 2022'de yüzde 64,27'ye, 2023'te yüzde 64,77'ye ve 2024'te yüzde 38,12'ye ulaştı. 2025'in Ekim ayı itibarıyla ise yıllık enflasyon yüzde 32,87'ye gerilemiş olsa da, hâlâ çift hanelerin çok üstünde. Bu yüksek enflasyon, fiyatların katlanmasıyla birlikte (örneğin bir ekmek 2020'de 1,5 TL iken bugün 15 TL'ye yaklaştı), nakit taşımanın pratikliğini yitirmesine yol açtı. Vatandaşlar, cüzdanlarında daha az sayıda ama yüksek değerli banknot taşımayı tercih ediyor. İşte 200 TL'lerin payının patlaması buradan kaynaklanıyor. Ancak asıl kritik nokta, para arzındaki (M2 ve M3) büyüme.
TCMB'nin Parasal Gelişmeler Raporu'na göre, geniş para arzı M3, 2020'de yıllık yüzde 30 civarında büyürken, 2021'de yüzde 50'ye, 2022'de yüzde 100'ü aşan seviyelere, 2023'te yüzde 80'lere ve 2024'te yüzde 41,8'e ulaştı. 2025 Eylül'ünde ise M3 yıllık yüzde 9 büyüdü, M1 (dar para arzı) ise yüzde 8,1. Karşılaştırmalı olarak, banknot sayısındaki yüzde 256'lık artış, para arzındaki genel büyüme (%200-300 bandı) ile paralellik gösteriyor. Uzmanlar, bu "para bolluğunu" şöyle yorumluyor: Pandemi destek paketleri, düşük faiz politikaları ve kredi genişlemesiyle piyasaya pompalanan likidite, talep enflasyonunu tetikledi. Sonuç? Fiyatlar yükseliyor, Merkez Bankası daha fazla para basıyor, döngü devam ediyor. Ekonomistler, bu eğilimin sürdürülebilir olmadığını belirtiyor. Örneğin, TCMB'nin Enflasyon Raporu 2025-IV'üncü çeyreğine göre, para arzındaki hızlı büyüme, enflasyonun "temel sebeplerinden biri" olarak görülüyor. Eğer para arzı GSYİH büyümesinden (2025 tahmini yüzde 3,5) hızlı artmaya devam ederse, enflasyonun 2026'da yeniden sıçraması kaçınılmaz. Öte yandan, dijital ödemelerin (POS ve mobil) artması (2025'te yüzde 60'a yaklaştı) nakit talebini frenlese de, enflasyonun yarattığı "güvensizlik" nakit kullanımını hâlâ yüksek tutuyor.
MALATYA'DA VATANDAŞIN GÖZÜNDEN ENFLASYONUN YÜZÜ
Malatya gibi orta ölçekli bir şehirde, bu ekonomik dalga doğrudan günlük hayatı vuruyor. Sokaklarda, pazarlarda ve iş yerlerinde nabız tuttuğumuz iki Malatyalı bir çiftçi ve bir esnaf enflasyonun cüzdanlarını nasıl erittiğini içtenlikle anlattı. Onların hikayeleri, rakamların ötesinde bir tablo çiziyor.
“BU ŞARTLARDA NASIL ÜRETELİM?”
Akçadağ ilçesinde yaşayan ve yaklaşık 30 yıldır çiftçilik yapan Hasan Doğan, "2020'de bir torba gübre 180 TL'ye alırdım, bugün 2 bin TL'ye yaklaşmış. Kayısı hasadından kazandığım para, o zamanlar cebime sığardı. Şimdi mutfak alışverişine harcadığımız para sığmıyor. Enflasyon yüzünden mazot, tohum her şey uçtu. Çiftçi olarak diyorum: Bu para bolluğu, toprağı sulamıyor, tarlamızı sürmüyor, cebimizi yakıyor. Devletimizden ricam, gübre ve mazotta sübvansiyonu artırsın ki emeklerimiz boşa gitmesin. Tabelalarda yazıyor mazot 61 TL ya bu şartlarda biz nasıl üretelim?" dedi.
Esnaf Hamid Şahin, "Küçük bir bakkal işletiyorum, 2020'de günlük cirom 500 TL'yi geçmezdi, şimdi 5 bin TL'ye çıktı ama kârım sıfır. Müşterilerim eskiden 50 TL'lik alışveriş yapardı, şimdi 200 TL'ye geliyorlar ama ürün az. Birde bankaların kesintileri var. Herkes karta döndüğü için banka kesintileri artıyor. Önceden tolere ediyorduk ancak herkesin karta geçmesiyle birlikte kesinti miktarı arttı. O nedenle bizde onu maliyetlere ekliyoruz, fiyatlar yükseliyor.” ifadelerini kullandı.
Bu veriler ışığında, TCMB'nin para politikası daha kritik hale geliyor. Enflasyon Raporu 2025-IV'te vurgulandığı gibi, para arzındaki yavaşlama (M3 büyümesi yüzde 9'a geriledi) olumlu bir sinyal, ancak banknot basım hızı hâlâ yüksek. Uzmanlar, 2026 için 200 TL'lerin payının yüzde 65'i aşabileceğini, ancak dijital TL'nin yaygınlaşmasıyla nakit talebinin azalabileceğini öngörüyor. Yine de, enflasyonun kalıcı düşüşü için yapısal reformlar şart: Mali disiplin, vergi indirimleri ve ithalat bağımlılığını azaltmak. Malatya gibi depremden yaralı bir şehirde, bu ekonomik baskı daha da hissediliyor. Vatandaşlar, "Rakamlar artsın ama alım gücümüz de artsın" diyor.>>MEHMET TURAN ÇİĞDEM
EDİTÖR
