Kurban Bayramı sonrası hızla yayılan SAT-1 tipi şap hastalığı, Malatya’da damızlık sığır işletmeleri başta olmak üzere hayvan yetiştiricilerini felç etti. Et, süt ve döl veriminde yüzde 50’ye varan kayıplar yaşanıyor, üreticiler aylarca sağladıkları gelişmeleri iki haftada kaybederken Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birlik Başkanı Ergül Günaydın, hastalık bulaşı olan işletmelerin toparlanmasının bir yılı bulabileceğini ve üreticilere destek verilmesi gerektiğini söyledi.
TARIM MÜDÜRLÜĞÜ SUSPUS!
Türkiye’yi kasıp kavuran şap hastalığı (SAT-1 tipi), Malatya’da hayvancılığın belini kırdı. Kurban Bayramı’nın ardından İran’dan Hakkâri’ye, oradan tüm ülkeye yayılan virüs, aşı takviminin aksadığı dönemde kontrol edilemedi. Malatya’da da il genelinde yaşanan kriz işletmeleri felç ederken küçük aile işletmeleri üretimi durdurma aşamasına geldi. Veteriner klinikleri ilaç bulmakta dahi zorluk yaşarken İl Tarım Müdürlüğünün aşı çalışması dışında sessizliğe bürünmesi üreticilerin tepkisine neden oluyor. Konuya dair açıklamalarda bulunan Malatya Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği Başkanı Ergül Günaydın, “Şap girdi mi işletme bitiyor. Hayvanlar bir deri bir kemik kalıyor. Süt verimi düşüyor, buzağı ölmeye başlıyor, döl tutmuyor. Bu gidişle 2026’da yeniden besilik dana ithalatı yapılacak” dedi.
VETERİNERLERDE İLAÇ SIKINTISI YAŞANIYOR
Veteriner kliniklerinde başta ağrı kesici ilaçlar olmak üzere ilaç satışlarının patlama yapması nedeniyle üreticiler bazı kliniklerde aradıkları ilaçları bulamıyor. Birliklerine üye olan işletmelerde de şap hastalığıyla mücadelenin sürdüğünü vurgulayan Günaydın, “Birlik olarak hastalıkla ilgili herhangi bir müdahalemiz söz konusu değil. Üyelerimizden bu tür sıkıntıları olan işletmeler var. Şapın olduğu işletmelerde verim kaybı ile ilgili ciddi bir sıkıntı söz konusu. Türkiye genelinde böyle, sadece ilimize mahsus değil. Hastalık ciddi bir kayba neden oldu ve şap hastalığı hâlen devam ediyor.” ifadelerine yer verdi.
KURBAN BAYRAMINDA YAYINLANDI
Hastalığın Kurban Bayramı’nın ardından hızla yayıldığını vurgulayan Günaydın, “İran'da yayıldı ilk olarak. Ondan sonra o bölgeden yurda yayılmaya başlıyor. O dönem Hakkâri’de çıktı. Oradan Türkiye geneline doğru yayıldı. Tabii o ara Kurban Bayramı dönemiydi. Mayıs ayına kadar herhangi bir müdahale yapılamıyor Kurban Bayramı’ndan dolayı. Bu nedenle ülke geneline yayılmaya başladı. Daha sonra bakanlık tarafından ciddi bir aşılama programıyla müdahale edildi. Halen ülkemizin hemen hemen farklı illerinde ciddi bir hastalık yayılımı var.” açıklamalarında bulundu.
2026’DA ET VE SÜT PİYASASI YENİ BİR KRİZ YAŞAYABİLİR
Hastalık nedeniyle hayvanlarda et ve sütün yanında döl veriminde de kayıpların mevcut olduğunu dile getiren Günaydın, 2026 yılının hayvancılık anlamında zor bir dönem olacağını ifade etti. 2026’da ithal danada artış yaşanabileceğini aktaran Günaydın, “SAT-1 tipi şap hastalığı yeni bir tip. İşletmelerde iki defa aşılanan hayvanlar hafif atlatıyor ama aşı yapılmayıp ya da hayvana ikinci aşısını 21 gün arayla yapılmadığı zaman ciddi sıkıntılar mevcut. Şapın girdiği işletmelerde durum ağır geçiyor. Özellikle verim kaybı ciddi bir problem. Hayvanlarda et, süt, aynı zamanda döl verimi, buzağı ölümleri ile ilgili ciddi bir sıkıntı söz konusu olmaktadır. Bu da 2026 yılının hayvancılık anlamında zor geçeceğini gösteriyor. Çünkü buzağı kayıpları çok ciddi şekilde olduğu için yani şaplı hayvan tamamen bir deri bir kemik kalıyor. Toparlanması biraz uzun sürdüğünden buzağı kaybından ziyade bir de hayvanın döl verimi ile ilgili ciddi bir kayıp söz konusu oluyor. Ondan dolayı 2026'da muhtemelen yine besilik ithal dana artacak.” şeklinde konuştu
“YETİŞMEMİŞ HAYVANLAR KESTİRİLİYOR”
Yüksek maliyetler nedeniyle üreticiye kârın üreticiye reva görülmediğini belirten Günaydın, şapla birlikte üreticinin tükenme durumuna geldiğini söyledi. Günaydın, “Şu an üretici süt fiyatları nedeniyle zarar ediyor. Karı bırakın girdiler çok yüksek. Özellikle 1 litre mazotun 60 küsur lira olduğu yerde bir yerden bir yere ham madde nakliyatında bile veya yemde ciddi bir külfet oluşturduğu için şu an ciddi bir sıkıntı. Üretici bu anlamda çok ciddi bir şekilde eziliyor. Ciddi bir şekilde rekabet edemiyor. Aynı zamanda da zarar ediyor. Et de yine aynı şekilde. Yani kafa kafaya bile değil. Kafa kafaya olmuş olsa bile üreticilerimiz gerçekten sıkıntı etmeyecek. Ciddi bir şekilde zarar ediyor şu an için. Üreticilerin şapla ilgili riskten dolayı, tam yetişmemiş hayvanları götürüp kestirmeleri söz konusu olabiliyor. İşletmesindeki hayvanları hastalık girmeden götürüp kestirmiş olabilirler.” dedi.
SÜT İŞLETMELERİNDE BİR DÖNEM KAYIP
Kayıp telafisinin zaman alacağını ve bu sürede üretim kaybının devam edeceğini vurgulayan Günaydın, “Şap hastalığının işletmelere verdiği zarar sonrası kayıpların telafisi uzun bir zaman alacaktır. Hastalığın girdiği bir işletmede hayvanların eski sağlık ve verimine kavuşması tahmini olarak üç ila dört aylık bir zaman dilimini gerektiriyor. Özellikle süt sığırcılığı yapan ve ciddi vakaların yaşandığı işletmelerde ise durum daha ağırdır. Süt veriminin toparlanması için neredeyse bir laktasyon (sağım dönemi) feda edilmek zorunda kalınacak. Bu hayvanlardan yeni bir buzağılama dönemine kadar yüksek verim almak mümkün olmayacak. Şap hastalığından etkilenen işletmelerin tam anlamıyla toparlanması ve normal verim düzeyine ulaşması yaklaşık bir yıldan önce mümkün görünmüyor.” ifadelerine yer verdi.
“MAĞDURİYET GİDERİLMELİ”
Hayvanlarını kaybeden, pahalı ilaç ve veteriner hizmetlerini karşılamakta zorlanan üreticilere faizsiz kredi verilmesini ve destek verilmesi gerektiğini söyleyen Günaydın, “İşletmelere giriş çıkışlarda yetiştiricilerimizin dikkat etmeleri gerekiyor. Çünkü çok yaygın bir hastalık. İlimizde 2023 yılında meydana gelen depremler ve bu yıl kayısının donla ilgili %100'e varan bir hasarı ve onun akabinde hayvancılık yapan işletmelerimizde şaptan dolayı ciddi bir kayıp söz konusu. Üretici gerçekten çok mağdur oldu. Malatya’da hayvan işletmelerinde şapla ilgili ciddi bir mağduriyet yaşanıyor. Yüksek fiyatlı ilaç ve veteriner parası üreticiyi daha da zorluyor. Bu nedenle birlik olarak, üreticilere faizsiz kredi verilmesini ve mevcut kredilerin faizsiz bir şekilde ertelenmesini istiyoruz.” diyerek sözlerini noktaladı.>>MEHMET TURAN ÇİĞDEM
EDİTÖR
