6 Şubat depremlerinde büyük yıkımlar yaşayan ve henüz şehir merkezi olmayan Malatya’da yeni çarşıda sona yaklaşılıyor. Eskisi gibi sıkışık inşa edilen çarşı ve doğu batı akslı uzayan şehir görünümsel bir merkez oluşturmazken şehrin gelişimindeki en büyük engel Şire Pazarı ve Çavuşoğlu Sanayi sitesinin yerinde sayması oluyor. Gelişmiş bir şehrin tek hat üzerinden şekillenemeyeceğini vurgulayan vatandaşlar; şehrin kuzeye gelişmesini, bahsedilen alanların modern yaşam alanlarına ve iş yerlerine dönüşmesini isterken Çarmuzu, Kaynarca, Melekbaba ve Kiltepe bölgelerinin de rezerv alan yahut kentsel dönüşüm kapsamına alınmasını ve planlı bir kuzey açılımıyla şehrin önündeki engellerin kaldırılmasını istiyor.
Malatya’nın deprem sonrası yeniden inşa süreci, şehir planlaması tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Başlangıçta Ankara’da hazırlanan master planda ticari merkezin Sıtmapınarı alt geçit alanına kadar genişletilmesi öngörülmüşken, enkazın yavaş kaldırılması, çadır-konteyner döneminin uzaması ve bazı grupların baskılarıyla planların daraltıldığı iddia ediliyor. Dönemin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un vizyonunun, Mehmet Özhaseki’nin bakanlığı döneminde sekteye uğradığı, Bakan Özhaseki’nin şantiye ziyaretlerinde “Vatandaş ne istiyorsa yapın” yaklaşımının da plan değişikliklerine zemin hazırladığı öne sürülüyor.
Malatya’nın doğu-batı aksında AVM’ler ve uydu kentlerle genişlemesine rağmen kuzeye doğru yeterince açılamaması, şehri “yarım” bir görüntüye mahkûm ediyor. Vatandaşlar, bu durumun en büyük sebebinin Şire Pazarı ve Çavuşoğlu Sanayi Sitesi’nin mevcut konumunda ısrar edilmesi olduğunu belirtiyor. Bu iki alanın modern konut ve ticaret bölgelerine dönüştürülmesi halinde hem şehir içi ulaşımın rahatlayacağı hem de kira fiyatlarının düşeceği savunuluyor. Taştepe ve Şehit Fevzi Mahallelerinin dönüşümü bir mihenk taşı olarak görülse de asıl çözümün Çarmuzu, Kaynarca, Melekbaba ve Kiltepe bölgelerinin de rezerv alan yahut kentsel dönüşüm kapsamına alınması ve planlı kuzey açılımı olduğu ifade ediliyor. Deprem sonrası bu bölgelerde yaşanan şiddetli yıkım, göç kargaşası ve şuyulandırma sorunları nedeniyle vatandaşların yerinde dönüşümü tercih etmemesi, bölgeyi giderek banliyö görünümüne sokuyor. Bu da ilerleyen zamanlarda buralarda yaşanan suç oranlarının artması anlamına geliyor.
Şire Pazarı ve Çavuşoğlu Sanayi Sitesi’nin taşınması önerisi esnafın mağdur edilmemesi şartıyla destek görüyor. Çavuşoğlu esnafının Babuktu Sanayi Sitesi’nin devamındaki Kuzey Kuşak Yolu altındaki uygun bir alana taşınması, Şire Pazarı esnafının ise Yeni Pazar’da uygun maliyetli iş yerlerine yerleştirilmesi öneriliyor. Bu dönüşümün hem eski pazar alanını Malatya’ya kazandıracağı hem de kayısı borsasında hareketlilik yaratacağı belirtiliyor.
“BU ŞEHİR NEFES ALSIN!”
Malatya’da yaşayan bir esnaf, konuya ilişkin görüşlerini şöyle dile getirdi:
“Depremden sonra herkes ‘Şehir yeniden doğacak’ diyordu. Ama baktık ki çarşı aynı yerde sıkışıp kaldı. Kuzeye doğru genişlesek hem trafik rahatlar hem kiralar düşer. Şire Pazarı’nı taşımak lazım, ama esnafı mağdur etmeden. Çavuşoğlu’nu da aynı şekilde. Bu alanlar ranta kurban edilirse Malatya bir daha toparlanamaz. Kuzeye açılmak, şehir için nefes almaktır.”
Yetkililer ve şehir plancıları ise kuzey aksının güçlendirilmesinin, uzun vadede Malatya’nın sürdürülebilir gelişimi için zorunlu olduğunu vurguluyor. Ancak mevcut çarşı alanındaki direnç ve mülkiyet sorunları, bu vizyonun hayata geçirilmesini zorlaştırıyor.
Malatya’nın deprem sonrası yeniden inşa süreci, sadece bina yapmaktan öte, şehir planlaması ve vizyon tartışmalarını da beraberinde getiriyor. “Malatya’ya kıymayın” sesleri yükselirken, önümüzdeki dönemde kuzey açılımı ve çarşı taşınması konuları gündemin en sıcak başlıkları arasında yer almaya devam edecek.>>MEHMET TURAN ÇİĞDEM
EDİTÖR
