6 Şubat depremlerinin yaraları hâlâ taze olan Malatya’da, Ramazan Bayramı’nın hemen ardından esnafın başlattığı zam furyası adeta kontrolden çıktı. Deprem sonrası zaten alım gücü eriyen, konteynerden yeni evlere geçmeye çalışan, borç batağında debelenen Malatyalılar, şimdi de sofralarının en temel ürünlerinde fahiş zamlarla karşı karşıya kaldı. Esnafın “akaryakıt zamları” gerekçesiyle yaptığı açıklamalar ise vatandaşı daha da öfkelendirdi. Bayram öncesi birçok lokantada et döner dürüm 150-160 TL’den satılırken, bayram sonrası aynı ürün 200 TL bandına oturdu. Bazı mekanlarda fiyat doğrudan 210-220 TL’ye çekildi. Pizza severlerin tercihi olan orta boy menülerde ise 220 TL’lik etiketler yerini 320-340 TL’ye bıraktı. Çay fiyatları ise tam bir skandal: Birçok kafede tek bardak çay 50-65 TL arasında değişiyor. Kahve ve meşrubat fiyatları da benzer oranda şişti. Vatandaşların sorduğu tek soru şu: “Akaryakıta gelen 10 TL’lik zam mı bütün bunları açıklıyor?” Esnafın verdiği cevap ise genellikle aynı: “Mazot zamlandı, personel maaşı arttı, elektrik faturası uçtu.” Ancak aynı dönemde marketlerdeki temel gıda maddelerinde (un, yağ, et, peynir) benzer oranda zam yapılmadığı, toptancı fiyatlarının bu kadar sert sıçramadığı göz önüne alınınca, vatandaşın “fırsatçılık” suçlaması güç kazanıyor.
Sokak röportajlarında vatandaşların tepkileri oldukça sert. Ahmet Koncu, “Ben de esnafım ama bu kadarı kepazelik. Dönerin kilosu toptan 800 TL bandında, 10-15 TL arttı diye dürümü 40 TL birden zamlamak vicdansızlıktır. İnsanlar bayramdan bayrama et yiyor, onu da lüks haline getirdiler.”
“MARKETLERDE FİYATLAR SABİT”
Bir başka vatandaş Fatma Ancar, ise “Çocuğum ‘Anne döner yiyelim’ dedi, fiyatı görünce vazgeçtik. 200 TL’ye dürüm yiyeceğimize evde 400 TL’ye yarım kilo kıyma alır aile boyu köfte yeriz. Esnaf ‘akaryakıt’ diyor ama aynı akaryakıtla mal getiren marketler neden bu kadar zam yapmıyor? Marketlerde yılbaşından bu yana fiyatlar aynı.” dedi.
İsmini vermek istemeyen bir vatandaş ise, “İran’ın füzesi esnafa mı düştü? Akaryakıta 10 TL zam geldi diye döner 40 TL, pizza 120 TL zamlanmaz. Bu resmen soygun. Depremde evi giden, işi gücü biten biziz, bir de soframızdan mı kesilecek?”
FIRSATÇILIK MARJI YÜKSEK
Bazı esnaf temsilcileri “maliyet artışları kaçınılmaz” dese de, bağımsız esnaf denetimlerinin yetersizliği ve fiyat denetim mekanizmalarının fiilen çalışmadığı eleştirileri artıyor. Akaryakıt zamlarının maliyete etkisi yüzde 5-8 civarında kalırken, lokanta ve kafe fiyatlarındaki artış yüzde 25-50 bandına ulaşıyor. Bu farkın büyük bölümü “fırsatçılık marjı” olarak yorumlanıyor. Özellikle deprem bölgesinde alım gücünün dip yaptığı bir dönemde bu tür zamların tüketimi iyice daraltacağı, birçok küçük işletmenin de uzun vadede müşteri kaybedeceği öngörülüyor.
“ESNAFIN İNANDIRICILIĞI KALMADI”
Malatyalılar, “Depremde enkaz altında kaldık, şimdi de zam enkazı altında kalıyoruz” diyerek yetkililerden acil müdahale bekliyor. Ancak şu ana kadar ne Ticaret Bakanlığı’ndan ne de yerel yönetimlerden fiyat denetimi veya fahiş zamlara karşı somut bir adım atılmış değil. Malatya’da sofraların tadı kaçarken, esnafın “maliyet” savunması ise giderek inandırıcılığını yitiriyor. Vatandaşın öfkesi net: “Bu zamlar depremden değil, vicdansızlıktan geliyor.”>>MEHMET TURAN ÇİĞDEM
EDİTÖR
