Malatya’da 6 Şubat depremlerinin ardından başlayan yeniden yapılanma süreci devam ederken, şehrin günlük temizliği ve geri dönüşüm zinciri hâlâ büyük ölçüde “görünmez kahramanlara” dayanıyor. Sokak aralarında el arabalarıyla, sırtlarında çuvallarla ya da küçük motosikletlerle dolaşan atık toplayıcıları, her gün tonlarca kağıt, plastik, metal ve elektronik atığı çöplerden ayırarak hem çevreye hem de belediyelerin geri dönüşüm yüküne önemli katkı sağlıyor. Ancak bu emek yoğun iş, ne sigorta ne de herhangi bir sosyal güvenceyle destekleniyor. Çoğu aile boyu bu işle geçimini sağlayan toplayıcılar, “iş kolu” olarak tanınmamanın ve belediyelerden düzenli alım yapılmamasının kendilerini büyük zorluklarla karşı karşıya bıraktığını söylüyor.
Gazetemizin kent merkezinde konuştuğu atık toplayıcılarından biri, kimliğinin gizli kalması kaydıyla şunları anlattı: “Bizler sabahın köründen akşamın karanlığına kadar sokak sokak geziyoruz. Kağıt, karton, demir, bakır, plastik, eski beyaz eşya, elektronik atık… Ne bulursak topluyoruz. Bu malzemeleri toplamamız belediyelerin işini çok kolaylaştırıyor. Onlar çöpleri topluyor, ama biz ayrıştırıyoruz. Geri dönüşüm merkezlerine gitmeden önce büyük kısmı bizim sayemizde temizleniyor. Ama karşılığında ne görüyoruz? Neredeyse hiç destek yok. Topladığımızı büyük işletmelere, hurdacılık yapanlara satıyoruz. Hakkı olanın çok altında fiyat veriyorlar. Belediye geri dönüşüm merkezleri alsa, en azından emeğimizin karşılığını alırız diye düşünüyoruz. Ama bu konuda hiçbir çalışma yok.” Başka bir emekçi ise en büyük sorunun rekabet ve güvenlik olduğunu vurguladı: “Eskiden her birimizin belli bir mıntıkası, sokağı, mahallesi vardı. O mıntıkayı düzenli toplardık, kimse karışmazdı. Depremden sonra, özellikle Suriyeli kardeşlerimiz de bu işe başladıktan sonra her yer kalabalıklaştı. Binlerce insan aynı sokakları dolaşıyor. Dil anlaşmazlığı var, bazen sataşmalar oluyor, kavga çıkıyor. Güvenliğimiz yok. Kimse bizi korumuyor. Riskli bir iş bu. Sırtımızda yükle saatlerce yürüyoruz, kışın soğukta, yazın sıcakta. Hastalık da çıkıyor. Ama ne sigortamız var ne güvencemiz. İş kolu olarak tanınsak, en azından bir kimlik kartımız olur, hakkımızı arayabilecek bir merciimiz olur. Biz çevreye hizmet ediyoruz, atık azaltıyoruz, geri dönüşüme katkı sağlıyoruz. Bunu devlet de belediye de biliyor. Ama görünürde hiçbir şey yok. Sadece ‘gidin, toplayın’ diyorlar.”
Atık toplayıcıları, belediyelerin geri dönüşüm merkezlerine düzenli alım yapması ve kendilerine bir miktar alım garantisi vermesi durumunda hem emeğin karşılığını alacaklarını hem de kent temizliğine daha sistematik katkı sağlayabileceklerini belirtiyor. Çoğu, “Biz bu işi seviyoruz, bu bizim geçim kaynağımız. Ama biraz destek görsek, çok daha verimli çalışırız” diyor. Malatya’da her gün yüzlerce ton atığın sokaklardan toplanmasında büyük rol oynayan bu görünmez emekçiler, ne yazık ki çoğu zaman “çöpçü” damgasıyla anılıyor. Oysa yaptıkları iş, çevre temizliği, geri dönüşüm ekonomisi ve sıfır atık hedefleri açısından hayati önem taşıyor. Yetkililerden beklenen ise net: Bu insanların işini “iş kolu” olarak tanımak, sigorta ve sosyal güvence kapsamına almak, mıntıka düzenlemesi yapmak ve belediye geri dönüşüm merkezleri aracılığıyla adil alım yapmak. Aksi halde, bu gizli kahramanlar hem fiziksel hem de ekonomik olarak tükenmeye devam edecek.
>>MEHMET TURAN ÇİĞDEM
EDİTÖR
