Tarım ve Orman Bakanlığı Hayvancılık Genel Müdürlüğü’nün yayınladığı yeni tebliğ, canlı hayvan kesimlerinde uzun süredir tartışılan “fire” (kayıp) oranını resmileştirdi. Bakanlık, ilgili kurumlara gönderdiği yazıda, sıcak kesim ağırlığından soğuk kesim ağırlığına geçişte en fazla yüzde 2 fire uygulanacağını duyurdu. Tebliğde, Sığır Karkasının Sınıflandırılmasına Dair Yönetmelik’e atıf yapılarak, pazar fiyatlarının belirlenmesinde soğuk karkas ağırlığının esas alınacağı ve bu ağırlığın sıcak karkastan yüzde 2 düşük kabul edilmesi gerektiği vurgulandı.Malatya Kasaplar Odası Başkanı Yusuf Küçer, son kararın Ticaret Borsaları’nda netleşeceğini söyledi.
Tebliğin ilgili bölümü şöyle:
“Bilindiği üzere… Sığır Karkasının Sınıflandırılmasına Dair Yönetmelik’in 13’üncü maddesinin ikinci fıkrasında pazar fiyatının belirlenmesinde dikkate alınacak ağırlığın soğuk karkas ağırlığı olduğu belirtilmekte olup soğuk karkas ağırlığının sıcak karkas ağırlığından yüzde iki düşük olduğunun kabul edilmesi gerektiği ayrıca ifade edilmiştir. Bu kapsamda sıcak olarak tartımı yapılacak olan karkaslardan en fazla yüzde iki fire düşülecektir.” Uygulama, kesimhanelerde tartım sırasında kasapların veya alıcıların daha önce sıkça itiraz ettiği “su kaybı, kan kaybı, temizlik kaybı” gibi doğal fireleri standart hale getiriyor. Bakanlık, bu oranın üzerinde fire uygulanamayacağını belirterek, hem kasap-esnaf ilişkisini hem de hayvan alım-satım fiyatlarını doğrudan etkileyecek bir düzenleme getirdi.
KASAPLAR MEMNUN, ÜRETİCİLER ÖFKELİ
Malatya Kasaplar Odası Başkanı Yusuf Küçer, yeni uygulama için, “Son karar Ticaret Borsaları’nda. Borsa yönetimleriyle görüşmelerimiz devam ediyor, oran konusunda net bir mutabakat sağlanacak” dedi. Kasap esnafı, yüzde 2’lik fire hakkının haksız kesintileri önleyeceğini ve alım sırasında daha şeffaf bir ortam yaratacağını savunuyor. Birçok kasap, daha önce hayvan sahiplerinin “Fire olmaz, tam ağırlık öde” baskısıyla karşı karşıya kaldıklarını, bu durumun da piyasada gerilim yarattığını ifade ediyor. Ancak üretici ve besiciler tepkili. Malatya’daki besiciler, düzenlemenin kendilerine yeni bir darbe vurduğunu belirterek tepkilerini dile getirerek şu ifadeleri kullandı:
SAKATATLAR ÜCRETSİZ ALINIYOR ELİMİZDEN
“Biz yıllarca pisliğin içine üretim yapıyoruz. 2 sene uğraşıp danayı yetiştiriyoruz, kesime geliyor. Kesim parası için deri ve sakatat zaten alınıyor, onun için bize ekstra ödeme yapılmıyor. Karaciğer etten pahalı ama ‘kurtarmıyor’ diyorlar. Bir hayvandan 20 kilograma yakın sakatat çıkıyor, hepsi değerlendiriliyor. Üretici bundan yararlanamıyor, onu soran yok. Ama hemen ‘şu fireymiş, bu fireymiş’ diyorlar, elimizdekinden de kesiyorlar. Olmaz böyle düzen. Tarım ve Orman Bakanlığı bu kararıyla üreticilere olan karşıtlığını duyurmuştur. Düzenlemenin iptal edilmesini istiyoruz.”
“DESTEK YERİNE KÖSTEK OLUYORLAR”
Başka bir besici ise somut bir örnekle tepkisini ortaya koydu: “Benim kestirdiğim dana 400 kilo gelse, 8 kilogramını devlet hiç edecek. 8 kilogram bugün piyasada 600 TL’den 4 bin 800 TL ediyor. Zaten yem ateş pahası, mazot ateş pahası, ilaç ateş pahası… Destek olmak yerine köstek oluyorlar. Borsa başkanımıza da sesleniyoruz: Oranı düşük tutun, mümkünse sıfırlayın. Bu fire üreticinin cebinden çıkıyor.”
PİYASADA NE DEĞİŞECEK?
Yeni tebliğ, özellikle besi danası, koyun ve keçi gibi kesimlik hayvanların alım-satım fiyatlarını doğrudan etkileyecek. Soğuk karkas ağırlığı üzerinden fiyat belirlenmesi ve yüzde 2 fire standardı, hayvan başına ödenecek tutarı ortalama 3-5 bin TL arasında düşürebilir. Bu da zaten yüksek girdi maliyetleriyle boğuşan besicilerin kar marjını daha da daraltacak.
ÜRETİCİ TALEPLERİ VE BEKLENTİLER
Besiciler, fire oranının sıfırlanması veya en azından yüzde 1’in altına çekilmesi, deri ve sakatat gelirlerinden üreticiye pay verilmesi ve yem desteğinin artırılması gibi taleplerde bulunuyor. Birçok üretici, “Devlet destek yerine kesinti yapıyorsa, bu sektör ayakta kalamaz” uyarısında bulunuyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın tebliği, kasap esnafı ile üretici arasındaki gerilimi yeniden alevlendirdi. Uygulamanın önümüzdeki günlerde Malatya başta olmak üzere tüm Türkiye’de nasıl hayata geçirileceği, borsaların alacağı kararlarla netlik kazanacak.>>MEHMET TURAN ÇİĞDEM
EDİTÖR
