Elektrikli ve robot süpürgelerin hayatımızdaki yeri giderek artarken Malatya’da çalı süpürgesi geleneği hâlâ yaşatılıyor. Akpınar Mahallesi’nde 25 yıldır çalı süpürgesi satışı yapan esnaf Mehmet Ayhan, “Talep azaldı ama tamamen bitmedi. Avlusu, bahçesi olan hâlâ alıyor.” diyerek geleneğin azda olsa devam ettiğini söyledi. Robot süpürgelerin evleri temizlediği dönemde Malatyalılar çalı süpürgesinden vazgeçmiyor.
Asrın Felaketinde yıkılan Malatya’da lüks konutlar yükselirken, bazı gelenekler inatla ayakta kalmaya çalışıyor. Bunlardan biri de çalı süpürgesi… Battalgazi ilçesi’nin Akpınar Mahallesi’nde küçük bir dükkânda 25 yıldır bu mesleği sürdüren Mehmet Ayhan, hem üretiyor hem satıyor. Plastik, robot ve elektrikli süpürgelerin hüküm sürdüğü 2025 Türkiye’sinde çalı süpürgesi hâlâ bir az sayıda insan tarafından tercih ediliyor.
“ESKİDEN KAPI KAPI SATARDIK, ŞİMDİ DÜKKÂNDA BEKLİYORUZ”
Süpürge imalatının zahmetli olduğunu vurgulayan Ayhan, gazetemize duygularını şöyle anlattı: “Bu işi 25 senedir yapıyorum. Babamdan, dedemden öğrendim. Eskiden köy köy gezer, kapı kapı çalı süpürgesi satardık. Her ev 3-4 tane alırdı; biri avluya, biri ahıra, biri mutfağa, biri kapı önüne… Şimdi o günler geride kaldı. Elektrikli süpürge, robot süpürge çıktı; kimse evin içinde çalı süpürgesi kullanmıyor. Ama tamamen de bitmedi. Hâlâ avlusu, bahçesi olan var. Kapı önünü süpürmek için, bahçe temizliği için, samanlık için alan oluyor. Özellikle kırsal mahallelerden, köylerden gelenler alıyor. Bir çalı süpürgesi 150 liradan satıyoruz. 10 senedir aynı fiyat. Zam yapmadık, yapamıyoruz. Çünkü müşteri zaten az. Biraz artırdık mı hiç gelmez. Maliyeti düşünürsek zararına satıyoruz ama ne yapalım? Bu bir kültür, bu bir meslek… Biz bırakırsak bir daha kimse yapmaz, tamamen biter. Çalı süpürgesi sanıldığı gibi hazır gelmiyor. Önce tohumu ekilir, tarlada yetişir. Sonra toplanır, kurutulur, temizlenir, demet yapılır, ip ile sıkıca bağlanır, sap takılır… Emeği çok, işçiliği çok. Tohumu bile kuş yemi olarak satılıyor, o bile para ediyor. Ama biz yine de 150 liradan veriyoruz. Amacımız para kazanmaktan çok bu mesleği yaşatmak. Allah’tan başka işimiz de var, onunla geçiniyoruz. Yoksa sadece çalı süpürgesiyle ay sonu zor gelir.”
“ANNEMİN ÇALI SÜPÜRGESİ OLMAZSA EV EKSİK KALIR”
Alacakapı Mahallesi’nde oturan ev hanımı Hatice Gülşen ise çalı süpürgesiz yapamayan vatandaşlardan. Gülşen, çalı süpürgesini kullandıkları alanları anlatırken geçmişi yad ediyor. Gülşen, “Ben 40 senedir çalı süpürgesi kullanıyorum, hâlâ da kullanıyorum. Elektrikli süpürge var ama kapı önünü, avluyu, bahçeyi onunla temizleyemem ki. Çalı süpürgesi başka… Toprağı güzel süpürür, yaprağı güzel toplar, sesi bile insana huzur verir. Annemden, kayınvalidemden öyle gördüm. Şimdi gelinim ‘Anne bu devirde hâlâ çalı süpürgesi mi?’ diyor, gülüyorum. ‘Al bir tane koy köşeye, bir gün lazım olur’ diyorum. Her zaman elektirik olmaz. Her sonbaharda 3-4 tane alıyorum. Yıl boyu bize yetiyor. Mehmet Usta sağ olsun, yıllardır bize satar. Fiyatı da hâlâ 150 lira. Fazla zam gelmiyor. Başka yer olsa 300-400 isterdi. Allah razı olsun, bu kültürü yaşatıyor. Ben ölürsem çocuklarım belki kullanmaz ama ben yaşadığım sürece çalı süpürgem eksik olmaz.” dedi.
Çırak bulmanın zorluğundan yakınan Ayhan ise, “Gençler bu işi öğrenmek istemiyor. ‘Baba bu devirde çalı süpürgesi mi satılır?’ diyorlar. Haklılar belki ama içimde bir ukde var. Bu meslek babamdan, dedemden kaldı. En azından ben hayattayken yaşatayım diyorum. Belki bir genç çıkar, ‘Usta bana da öğret’ der… O gün gelirse seve seve öğretirim. Çünkü çalı süpürgesi sadece bir temizlik aleti değil, bizim çocukluğumuz, bizim kültürümüz…” şeklinde konuştu.>>MEHMET TURAN ÇİĞDEM
EDİTÖR
