Çocuk Acil Uzmanı Prof. Dr. Cengiz Yakıncı, 6 Şubat depremlerinde enkaz altında çıkarılan çocukların ilk başta sağlıklı olmalarına karşın hastanede ve yolda ani potasyum yükselmesine bağlı olarak kalp durması yaşadıklarını ve ölümlerin bundan kaynaklı olduklarını belirtti. Bu durumun, arama kurtarma ekiplerinin çantalarına konulabilecek 15 bin TL’lik potasyum ölçüm cihazları sayesinde engellenebileceğini vurgulayan Yakıncı, İskenderun Üniversitesinin gerekli desteklerin verilmesi durumunda bu cihazı 2 bin TL gibi bir maliyetle üreterek Türk Sağlık Sistemine kazandırmaya hazır olduklarını öne sürdü.
“ÇOCUKLAR ENKAZDAN SAĞLIKLI ÇIKTI, HASTANEDE ÖLDÜ”
Prof. Dr. Yakıncı’nın açıklamaları şöyle: “Depremde göçük altında kalanlarda Crush sendromu gelişir. Kol ve bacak kasları uzun süre baskı altında kalınca hücreler yıkılır, içindeki yüksek potasyum kana karışır. Kan potasyum seviyesi çok kısa sürede ölümcül düzeye çıkar ve kalp durması meydana gelir. Enkazdan görünüşte tamamen sağlıklı olarak kurtarılan çocukları saatler içinde kaybettik. Oysa bu çocuklar kurtarıldıkları anda hiçbir sorunları yoktu. Ölüm nedeni büyük olasılıkla potasyum yükselmesine bağlı kalp durmasıydı. Çünkü o anda kan potasyum seviyelerini ölçemedik.”
“15 BİN TL’LİK CİHAZ HAYAT KURTARIRDI”
Yakıncı, çözümün çok basit olduğunu vurgulayarak, “Şu anda diyabet hastalarının kullandığı şeker ölçüm cihazı gibi, parmak ucundan tek damla kanla anlık potasyum ölçen portatif cihazlar var. Bu cihazların piyasa fiyatı 15 bin TL civarında. Arama-kurtarma ekiplerinin çantasına konulsa, enkazdan çıkan her çocuğun potasyum seviyesi anında ölçülebilir, yüksekse hemen tedavi başlanabilirdi. Daha da önemlisi, İskenderun Teknik Üniversitesi bu cihazı yerli olarak 2 bin TL maliyetle üretebileceğini açıkladı. Gerekli destek verilirse Türk sağlık sistemine kazandırılabilir.” dedi.
“TEDAVİ ÇOK BASİT, AMA ÖLÇEMEZSEK YAPAMIYORUZ”
Yakıncı, hiperkaleminin tedavisinin oldukça kolay olduğunu ancak erken tanı şartıyla mümkün olduğunu belirterek, “Potasyum yüksekse kalsiyum glukonat, insülin-glukoz, hatta soda bikarbonat gibi ilaçlarla dakikalar içinde düşürülebiliyor. Ama önce ölçmek lazım. Ölçemediğimiz için çocukları göz göre göre kaybettik.” ifadelerine yer verdi.
“DEPREM ÜLKESİ TÜRKİYE’NİN ACİL İHTİYACI”
Prof. Dr. Yakıncı, sözlerini şöyle tamamladı: “Türkiye bir deprem ülkesidir. Her an yeni bir depremle karşılaşabiliriz. Arama-kurtarma ekiplerinin standart ekipmanları arasına ‘portatif potasyum ölçüm cihazı’ eklenmeli. 15 bin TL’lik bir cihaz onlarca, belki yüzlerce çocuğu hayatta tutabilir. Bu cihazı 2 bin TL’ye yerli olarak üretme imkânı varken daha fazla çocuğumuzu kaybetmeyelim. İskenderun Üniversitesinden arkadaşlarla görüştüğümüzde bunu yapabileceklerini söylediler.”
CRUSH SENDROMU (EZİLME SENDROMU) NEDİR?
Crush sendromu, vücudun büyük bir kısmının (özellikle kol-bacakların) uzun süre sıkışması/ezilmesi sonucu ortaya çıkan, hayati tehlike oluşturan ciddi bir tıbbi durumdur. En sık deprem, trafik kazası, maden göçükleri gibi olaylarda görülür. Nasıl Oluşur? (Basitçe)
1. Kol veya bacak kasları saatlerce baskı altında kalır → kas hücreleri oksijensiz kalır ve ölür. Enkazdan kurtulduğunda baskı kalkar ölen kas hücrelerinin içindeki zararlı maddeler (özellikle potasyum, miyoglobin, fosfor, laktik asit) birden kana karışır.
2. Bu maddeler kalbi durdurabilir, böbrek yetmezliğine yol açabilir ve kişi enkazdan canlı çıkmış olsa bile saatler içinde ölebilir.
Çocukların kas kitlesi az olsa da potasyum konsantrasyonu daha yüksek çıkar. Vücut ağırlığı az olduğu için aynı miktardaki potasyum artışı çocukta çok daha hızlı ölümcül seviyelere ulaşır. 6 Şubat depremlerinde enkazdan sağlıklı çıkan pek çok çocuğun hastanede veya yolda ani kalp durmasıyla kaybedilmesinin en büyük nedeni budur.
TEDAVİSİ VAR MI?
EVET, ama çok erken müdahale şart: Enkazdan çıkar çıkmaz kan potasyumuna bakılır. Potasyum yüksekse hemen kalsiyum, insülin-glukoz, soda gibi ilaçlar verilir. Bol sıvı (serum) verilir, idrar söktürücü kullanılır. Gerekirse diyaliz yapılır.>>MEHMET TURAN ÇİĞDEM
EDİTÖR
